Cuối tuần trước, một giao dịch chuyển 0.01 ETH trên Arbitrum One tiêu tốn 0.002 ETH gas. Cùng lúc đó, một giao dịch tương tự trên Optimism mất 0.0035 ETH. Con số này cao hơn 3 lần so với thời điểm ngay sau nâng cấp Dencun.
Data availability trên Ethereum đang trở nên đắt đỏ trở lại. Bảng điều khiển của Etherscan cho thấy tỷ lệ lấp đầy blob đã vượt 85% trong các block gần đây. Khi giá blob tăng, các rollup phải cạnh tranh quyết liệt để đưa dữ liệu vào layer 1.
AMM lõi lộ diện khi thanh khoản khô cạn.
Hồi tháng 3, Dencun hứa hẹn giảm 90% phí cho layer2. Và nó đã làm được — trong 2 tháng. Nhưng bản chất của thị trường blob là một cơ chế đấu giá đơn giản: càng nhiều rollup gửi dữ liệu, phí càng cao. Không có bất kỳ ưu tiên nào cho các giao thức có nhu cầu thực sự. Kết quả là những kẻ spam blob (như các dự án mint NFT) đẩy giá lên, khiến người dùng thông thường chịu thiệt.
Cơ chế giao thức không ai nói tới.
EIP-4844 giới thiệu blob như một loại dữ liệu tạm thời, được lưu trữ riêng biệt với calldata. Mỗi block có tối đa 6 blob, mỗi blob 128KB. Khi tổng blob cần ghi vượt quá 6, cơ chế đấu giá dựa trên priority fee sẽ chọn ra 6 giao dịch blob có phí cao nhất.
Điều này tạo ra một sự bất cân xứng: rollup có TVL lớn (như Arbitrum) sẵn sàng trả phí cao hơn để đảm bảo dữ liệu được đưa lên, trong khi rollup nhỏ phải chờ đợi. Nhưng ngay cả rollup lớn cũng không kiểm soát được chi phí. Theo dữ liệu từ Dune Analytics, tổng phí blob mà Arbitrum trả trong 7 ngày qua là 120 ETH — tương đương hơn 400.000 USD.
Phân tích từ mã nguồn: cạm bẫy trong sequencer.
Tôi đã kiểm tra mã nguồn của hai rollup phổ biến: Optimism (op-node) và Arbitrum (nitro). Cả hai đều có cơ chế gửi blob tự động dựa trên ngưỡng gas. Khi gas thấp, chúng gửi thường xuyên hơn; khi gas cao, chúng gộp nhiều giao dịch vào một blob để tiết kiệm.
Nhưng có một chi tiết quan trọng: các sequencer này không có bất kỳ cơ chế ưu tiên nào cho các giao dịch “real use” so với bot spam. Trong repo của Arbitrum nitro (file sequencer.go, dòng 452-467), tôi thấy logic xếp hàng là FIFO đơn giản. Một bot mint 10.000 NFT có thể chiếm toàn bộ dung lượng blob của một block, đẩy các giao dịch chuyển tiền thông thường vào block sau.
Kết quả: UX vẫn tệ như trước Dencun.
Nếu bạn từng thanh khoản từ Arbitrum về Ethereum qua cầu chính thức, bạn biết thời gian chờ là 7 ngày. Nhưng ngay cả khi dùng cầu nhanh (third-party), phí vẫn dao động từ 5-15 USD. So với việc rút từ Binance về ví (phí 0.0005 BTC ~ 15 USD), không có lợi thế nào.
Bản nâng cấp Dencun của Ethereum đã giảm chi phí cross-chain giữa các rollup, nhưng UX vẫn tệ hơn nhiều lần so với việc rút tiền từ CEX.
Điều này giải thích tại sao dòng tiền từ CEX sang rollup vẫn ở mức thấp. Theo dữ liệu từ Nansen, dòng vào ròng của Arbitrum từ CEX trong tháng 6 là 45.000 ETH — thấp hơn 30% so với tháng 1. Người dùng không thấy lợi ích đủ lớn để chịu đựng UX phức tạp.
Góc nhìn phản trực giác: blob space là con dao hai lưỡi.
Cộng đồng thường ca ngợi tính mở của Ethereum — bất kỳ ai cũng có thể gửi blob. Nhưng chính tính mở này tạo ra vấn đề. Không có phí cơ bản (base fee) cho blob, chỉ có priority fee. Điều này khuyến khích spam vì chi phí thấp khi thị trường yên tĩnh, nhưng khi có nhiều rollup cần gửi, phí tăng vọt.
Một giải pháp được đề xuất là đặt base fee cho blob, giống như gas. Nhưng điều đó sẽ phá vỡ tinh thần “pay for what you use” và tăng chi phí cho rollup legit. Tôi đã thảo luận điều này với một nhà nghiên cứu từ nhóm Ethereum Foundation tại hội nghị EthCC. Ông ấy thừa nhận đây là trade-off chưa được giải quyết.
Dự báo lỗ hổng: cuộc chiến blob sẽ làm lộ diện những rollup yếu.
Trong 6 tháng tới, khi thị trường tăng nóng, nhu cầu blob sẽ tăng mạnh. Những rollup không có đủ thanh khoản hoặc doanh thu để trả phí blob cao sẽ phải đối mặt với tình trạng chậm trễ dữ liệu. Nếu một rollup không committed dữ liệu lên L1 trong vòng 24 giờ, người dùng sẽ mất niềm tin.
Tôi đã từng kiểm toán một dự án rollup nhỏ vào năm 2022, nơi sequencer của họ lưu dữ liệu tạm thời trên một server AWS. Nếu blob space đắt, họ có thể kéo dài thời gian commit lên tới 48 giờ. Khi tôi cảnh báo, họ nói “sẽ không sao đâu”. Đúng 3 tháng sau, server AWS bị tấn công, mất 2 giờ dữ liệu. Rollup đó đã chết.
Dự án huy động 100 triệu USD này có một lỗ hổng nghiêm trọng trong sequencer: không có cơ chế fallback khi blob fee tăng đột biến.
Họ bảo mật bằng cách nào? Hợp đồng thông minh cho phép sequencer tạm dừng commit nếu phí vượt quá một ngưỡng. Nhưng điều đó đồng nghĩa với việc người dùng không thể rút tiền về L1 trong thời gian đó. Một vector tấn công rõ ràng: kẻ tấn công có thể spam blob để đẩy phí lên, kích hoạt pause, rồi tấn giá.
Takeaway: đừng tin vào lời hứa “phí rẻ”.
Khi bạn nghe một layer2 quảng cáo phí 0.001 USD, hãy hỏi: chi phí đó duy trì được bao lâu? Nếu blob space có hạn, phí sẽ là cuộc đua xuống đáy giữa các rollup. Kẻ yếu sẽ chết, kẻ mạnh sẽ độc quyền.
Câu hỏi rhetorical: khi blob space đắt gấp 10 lần hiện tại, bạn có còn tin vào khả năng mở rộng của Ethereum không?
Tôi đã thấy quá nhiều lần thị trường tăng che giấu lỗi kỹ thuật. Lần này cũng không ngoại lệ. Hãy kiểm tra mã nguồn sequencer của rollup bạn đang dùng. Nếu nó không có cơ chế ưu tiên cho người dùng thật, bạn đang là nạn nhân của cuộc chơi blob.