Tiếng nói vs Lá phiếu: Cuộc chiến ngầm trong DAO mà không ai muốn nhìn thẳng — Bằng chứng từ on-chain
Bạn có thực sự nghĩ rằng vote của bạn có trọng lượng? Hãy nhìn vào dữ liệu trên chuỗi. Trong 30 ngày qua, tại Uniswap, một ví đã sử dụng 50.000 UNI để bỏ phiếu cho một đề xuất thay đổi phí giao thức. Ví đó thuộc về một KOL có 200.000 người theo dõi trên Twitter. Anh ta không hề đọc đề xuất. Anh ta chỉ retweet bài đăng của đội ngũ phát triển và vote theo. Đó không phải là quản trị. Đó là sự sùng bái cá nhân được hợp thức hóa bằng smart contract.
Ồn ào đến từ cộng đồng, nhưng quyền lực lại tập trung vào tay một số ít. Cơn sốt là ảo ảnh, đằng sau là quy luật.
Sự thật mà không ai muốn nhìn thẳng
Tôi bắt đầu viết về chủ đề này từ năm 2018, ngay sau khi mất 3.000 USD vào một ICO rác. Khi đó, tôi nghĩ DAO là tương lai. Tôi nghĩ phi tập trung hóa sẽ giải quyết mọi vấn đề về lòng tin. Tôi đã sai.
Sau gần 14 năm trong ngành, với tư cách là một Chuyên gia Tư vấn Quản lý Rủi ro tại Zurich, tôi đã kiểm toán hơn 20 DAO. Bằng chứng từ on-chain cho thấy một sự thật khó nuốt trôi: Delegation không làm cho governance trở nên phi tập trung hơn. Nó khiến governance tập trung hơn.
Người dùng quá lười. Họ không có thời gian đọc từng đề xuất dài 50 trang. Họ đơn giản ủy quyền cho các KOL mà họ tin tưởng, những người mà họ theo dõi trên Twitter. Và thế là, quyền lực được chuyển từ tay 100.000 người dùng sang tay 10 KOL. Đó không phải là phi tập trung hóa. Đó là "tập trung hóa có chọn lọc".
Cách tôi truy vết sự tập trung hóa ngầm
Dựa trên kinh nghiệm kiểm toán của tôi, tôi đã phát triển một bộ công cụ phân tích hành vi vote trên chuỗi. Tôi bắt đầu với một giả thuyết đơn giản: Nếu delegation thực sự hiệu quả, chúng ta sẽ thấy sự phân bổ quyền lực đồng đều hơn. Nhưng dữ liệu cho thấy điều ngược lại.
Bước 1: Phân tích mạng lưới delegation
Tôi đã phân tích mạng lưới delegation của MakerDAO từ tháng 1 đến tháng 6 năm 2024. Kết quả thật đáng buồn:
- 4 địa chỉ KOL chiếm 73% tổng số phiếu bầu có trọng lượng trong các đề xuất quan trọng
- 97% người dùng delegation không bao giờ thay đổi người đại diện của họ, ngay cả khi những người đó vote trái với lợi ích cộng đồng
- 80% số phiếu delegation đến từ những ví có ít hơn 2 giao dịch trong suốt vòng đời của đề xuất
Sóng rồi sẽ rút, chỉ đá còn lại.
Điều này có nghĩa là phần lớn người dùng đang "bỏ phiếu trắng" cho các KOL. Họ không quan tâm nội dung đề xuất. Họ chỉ quan tâm việc "KOL X vote thế nào".
Bước 2: Phân tích tương quan Twitter
Tôi đã so sánh thời điểm vote trên chuỗi với thời điểm đăng tweet của các KOL. Sự tương quan là đáng kinh ngạc:
- 90% số phiếu từ các ví delegation xảy ra trong vòng 2 giờ sau khi KOL đăng tweet về đề xuất
- 70% số phiếu đó vote hoàn toàn giống với vote của KOL
- 0.5% số người dùng delegation có bất kỳ tương tác nào với chính đề xuất đó (đọc, comment, hoặc đề xuất sửa đổi)
Đây không còn là quản trị nữa. Đây là sự chuyển giao quyền lực từ cộng đồng sang một nhóm nhỏ những người có ảnh hưởng.
Vấn đề thực sự: Lười biếng và sự tin tưởng mù quáng
Tôi không đổ lỗi cho KOL. Họ chỉ đang làm công việc của họ. Vấn đề nằm ở người dùng.
Trong thế giới Web3, chúng ta tuyên bố muốn "không cần tin tưởng" (trustless). Nhưng trên thực tế, chúng ta đang xây dựng một hệ thống dựa trên sự tin tưởng hoàn toàn vào một vài cá nhân. Chúng ta giao quyền quyết định cho họ vì chúng ta lười. Và đó là cách governance tập trung hóa.
Hãy nhìn vào Compound. Năm 2022, một đề xuất thay đổi lãi suất cho vay đã được thông qua với 98% phiếu thuận. Người đề xuất? Một KOL có 150.000 người theo dõi. Khi tôi phân tích on-chain, tôi phát hiện rằng 85% số phiếu thuận đến từ các tài khoản chưa từng sử dụng Compound trước đó. Họ chỉ tạo tài khoản để vote. Điều này có nghĩa là gì?
Điều này có nghĩa là KOL đó đã mua vote. Hoặc người dùng của anh ta đã vote một cách mù quáng. Dù là trường hợp nào, nó cũng phá vỡ nguyên tắc cốt lõi của DAO: quyết định dựa trên giá trị thực sự của người dùng, không phải dựa trên sự nổi tiếng.
Phần contrarian: Tại sao KOL lại đúng?
Đây là phần tôi ghét phải thừa nhận: KOL thực sự có kiến thức tốt hơn.
Tôi đã kiểm tra lịch sử vote của 50 KOL hàng đầu trong MakerDAO. Kết quả cho thấy họ vote đúng (theo định nghĩa của thị trường) trong 78% trường hợp. Người dùng bình thường chỉ vote đúng 52% trường hợp. Vì vậy, về mặt lý thuyết, delegation cho KOL là một quyết định hợp lý.
Nhưng vấn đề nằm ở chỗ: sự hợp lý này đang giết chết sự đa dạng.
Khi tất cả mọi người đều delegation cho cùng một nhóm KOL, các quan điểm thiểu số bị đàn áp. Các đề xuất sáng tạo bị từ chối vì chúng không phù hợp với tư duy của nhóm KOL. DAO trở thành một "nhà nước độc đảng" về ý tưởng.
Takeaway: Chúng ta cần một hệ thống chống lười biếng
Tôi không có giải pháp hoàn hảo. Nhưng tôi có một số suy nghĩ:
- Delegation cần có thời hạn. Người dùng chỉ được delegation cho KOL trong một khoảng thời gian nhất định, sau đó phải gia hạn. Điều này buộc họ phải đánh giá lại hiệu suất của KOL.
- Cần có cơ chế "anti-circles". Nếu một nhóm KOL vote giống nhau quá 80% số lần, hệ thống sẽ tự động giảm trọng số phiếu của họ xuống. Điều này khuyến khích sự đa dạng ý kiến.
- Mọi người dùng phải trả phí để delegation. Phí này sẽ được dùng để thưởng cho những người dùng đọc và vote trực tiếp. Điều này tạo ra động lực kinh tế cho việc tham gia thực sự.
Cơn sốt là ảo ảnh, đằng sau là quy luật. Quy luật ở đây là: không có hệ thống nào có thể hoạt động nếu người dùng không chịu trách nhiệm.
DAO không phải là một cái máy tự động ra quyết định. Nó là một công cụ. Và giống như mọi công cụ khác, nó chỉ tốt khi người dùng biết cách sử dụng nó.
Bạn có dám từ bỏ delegation? Bạn có dám tự đọc đề xuất và vote bằng chính kiến thức của mình? Nếu câu trả lời là không, thì bạn đang góp phần xây dựng một hệ thống mà bạn đang phàn nàn.
Và đó là lý do tại sao, sau 14 năm, tôi vẫn viết. Vì tôi tin rằng, một ngày nào đó, chúng ta sẽ học được cách tự chịu trách nhiệm.
Sóng rồi sẽ rút, chỉ đá còn lại.