Ai bảo một vụ phá dỡ nhỏ lẻ ở biên giới không thể làm rung chuyển cả Trung Đông? Sai bét! Israel vừa cho xe ủi đất tiến vào khu vực gần di sản UNESCO tại Lebanon, giữa lúc căng thẳng với Hezbollah đang leo thang từng ngày. Giới phân tích phương Tây gọi đây là một động thái quân sự chiến thuật. Tôi gọi đây là một nước cờ phá sản về mặt đạo đức và một canh bạc chiến lược đầy rủi ro. Hành động đi, đừng chờ đợi — nhưng hành động kiểu này thì khác gì tự đào hố chôn mình?
Hãy nhìn vào bức tranh lớn: Israel đang bị mắc kẹt trong một cuộc chiến nhiều mặt trận, còn Lebanon đang đứng bên bờ vực sụp đổ kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc san ủi một công trình gần di sản văn hóa thế giới không chỉ là thông điệp gửi đến Hezbollah — mà còn là một cú tát vào mặt UNESCO, Liên Hợp Quốc, và toàn bộ trật tự quốc tế. Câu hỏi đặt ra: Israel đang thực sự bảo vệ an ninh của mình, hay đang đẩy cả khu vực vào một vòng xoáy bạo lực khó lường?
Di sản hay chiến trường? Bài toán khó của Israel
Trước tiên, hãy xác định rõ sự kiện: Israel đã tiến hành phá dỡ một công trình nằm gần khu vực được UNESCO công nhận tại Lebanon. Đây không phải là một cuộc không kích hay một chiến dịch quân sự lớn — mà là một hành động mang tính chất "vệ sinh an ninh" ở khu vực biên giới. Tuy nhiên, việc chọn đúng điểm nhạy cảm này không phải là ngẫu nhiên.
Thanh khoản chính là vua, các bạn ạ. Nhưng trên chiến trường, vị trí còn quan trọng hơn thanh khoản. Bằng cách hành động ngay sát một di sản văn hóa có giá trị biểu tượng toàn cầu, Israel đang gửi đi thông điệp rằng: "Không có vùng cấm nào đối với chúng tôi". Đây là chiến thuật tâm lý chiến kinh điển — thách thức đối thủ ngay tại điểm nhạy cảm nhất, buộc họ phải lựa chọn giữa phản ứng mạnh mẽ (rơi vào bẫy leo thang) hoặc im lặng chịu đựng (mất mặt trước dư luận).
Theo thông tin từ Bộ Quốc phòng Israel, khu vực này từng được xác định là điểm tập kết của các tay súng Hezbollah. Tuy nhiên, điều này không biện minh cho việc phá dỡ mà không có sự phối hợp với chính quyền địa phương hay lực lượng gìn giữ hòa bình UNIFIL. Khi một quốc gia tự cho phép mình vượt qua mọi ranh giới pháp lý quốc tế, họ đang tạo ra tiền lệ nguy hiểm cho chính mình.
Cuộc chơi của những kẻ mạnh: Bản chất đằng sau tuyên bố an ninh
Đây không phải lần đầu tiên Israel thực hiện các cuộc phá dỡ tại Lebanon. Từ năm 2023 đến nay, quân đội Israel đã tiến hành hơn 30 đợt phá dỡ các công trình nằm sâu trong lãnh thổ Lebanon, nhằm thiết lập vùng đệm an ninh. Nhưng việc nhắm vào khu vực gần di sản UNESCO đã vượt qua một ranh giới đỏ mới.
Nhìn từ góc độ kỹ thuật quân sự, việc phá dỡ này không mang lại bất kỳ lợi ích chiến thuật nào đáng kể. Hezbollah không đặt các kho vũ khí chiến lược tại khu vực này — họ biết rõ đây là điểm nhạy cảm sẽ thu hút sự chú ý của quốc tế. Thay vào đó, động thái này giống như một hành động thị uy hơn là một chiến dịch quân sự thực sự.
Chúng ta cần nhìn sâu hơn vào bối cảnh địa chính trị:
Thứ nhất, Israel đang đối mặt với áp lực trong nước ngày càng tăng. Thủ tướng đương nhiệm phải đối mặt với các cáo buộc tham nhũng và sự bất mãn ngày càng lớn từ cộng đồng quốc tế. Trong bối cảnh đó, một hành động mạnh tay chống lại Hezbollah có thể giúp đánh lạc hướng dư luận khỏi những vấn đề nội bộ.
Thứ hai, đây là một phần của chiến lược dài hạn nhằm thay đổi hiện trạng tại Lebanon. Liên Hợp Quốc từ lâu đã lên án việc Israel vi phạm Nghị quyết 1701, vốn được ban hành sau cuộc chiến năm 2006. Bằng cách tiếp tục phá dỡ các công trình trên lãnh thổ Lebanon, Israel đang từng bước xóa bỏ các ranh giới được quốc tế công nhận và thiết lập một thực tế mới trên thực địa.
Hezbollah: Phản ứng thông minh hay rơi vào bẫy?
Theo các nguồn tin tình báo phương Tây, Hezbollah đã nhận được đề nghị từ Iran về việc tiến hành một cuộc tấn công trả đũa "đủ mạnh để gửi thông điệp nhưng không quá lớn để gây ra chiến tranh toàn diện". Tuy nhiên, lãnh đạo Hezbollah có vẻ đang thận trọng hơn nhiều so với những gì các nhà phân tích phương Tây dự đoán.
Thực tế cho thấy Hezbollah đã học được bài học từ cuộc chiến năm 2024 — một cuộc chiến khiến tổ chức này tổn thất nặng nề về cả quân số lẫn trang thiết bị. Thay vì lao vào một cuộc chiến mới để trả đũa, họ chọn cách "siết dần" Israel bằng các cuộc tấn công nhỏ lẻ, liên tục, khiến quân đội Israel phải luôn trong trạng thái cảnh giác cao độ.
Sai lầm lớn nhất của Israel là đánh giá thấp khả năng học hỏi của Hezbollah. Tổ chức này không còn là một lực lượng du kích nghiệp dư như những năm 1980. Với sự hậu thuẫn từ Iran và kinh nghiệm chiến đấu tích lũy từ Syria, Hezbollah hiện có một trong những lực lượng tên lửa mạnh nhất Trung Đông, với kho vũ khí ước tính lên tới 150.000 quả rocket và tên lửa các loại.
Ngay cả theo các chuyên gia quân sự Israel thân cận với bộ máy an ninh, họ cũng thừa nhận rằng một cuộc chiến tranh toàn diện với Hezbollah sẽ gây ra thiệt hại không thể chấp nhận được cho Israel. Hệ thống phòng thủ Iron Dome có thể đánh chặn được phần lớn rocket tầm ngắn, nhưng Hezbollah đã phát triển được kho vũ khí tên lửa chính xác (PGM) có thể tấn công các cơ sở quân sự nhạy cảm và các trung tâm đô thị lớn của Israel.
UNESCO và sự bất lực của cộng đồng quốc tế
Câu chuyện về UNESCO trong bối cảnh này thực sự đáng buồn. Việc Israel phá dỡ công trình gần di sản UNESCO không chỉ là sự xúc phạm đến tổ chức này mà còn cho thấy sự bất lực của các cơ chế quốc tế trong việc bảo vệ các giá trị văn hóa chung của nhân loại.
UNESCO từng là một biểu tượng của hợp tác quốc tế — một nơi mà các quốc gia có thể ngồi lại với nhau để thảo luận về bảo tồn văn hóa và giáo dục. Nhưng trong những năm gần đây, UNESCO ngày càng trở nên bất lực trước các cường quốc. Mỹ đã rút khỏi tổ chức này, Israel cũng theo chân. Nga, Trung Quốc, Iran và các quốc gia khác đều sử dụng UNESCO như một công cụ chính trị hơn là một diễn đàn hợp tác thực sự.
Việc Israel hành động gần một di sản UNESCO cho thấy tổ chức này không còn có khả năng bảo vệ các giá trị của mình. Một khi khu vực được quốc tế bảo hộ cũng không thể an toàn, điều gì sẽ xảy ra với các di sản văn hóa khác trong vùng xung đột? Đây chính là lý do tại sao chúng ta cần một cách tiếp cận mới — không chỉ bảo vệ các di tích mà còn phải bảo vệ cả các cộng đồng sống xung quanh chúng.
Kinh tế Lebanon: Những gánh nặng chồng chất
Đằng sau cuộc khủng hoảng an ninh là cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất trong lịch sử Lebanon. Từ năm 2019, đồng bảng Lebanon đã mất hơn 90% giá trị so với đồng đô la Mỹ. Tỷ lệ lạm phát lên tới 3 con số, ngân hàng sụp đổ, và hơn 80% dân số sống dưới mức nghèo khổ. Hệ thống y tế và giáo dục gần như tê liệt.
Cuộc khủng hoảng này khiến Lebanon cực kỳ dễ bị tổn thương trước các cú sốc bên ngoài. Mỗi cuộc tấn công của Israel không chỉ gây thiệt hại về cơ sở hạ tầng mà còn làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế. Khi Israel phá dỡ các công trình, họ không chỉ phá hủy bê tông cốt thép mà còn phá hủy sinh kế của hàng nghìn người dân địa phương.
Trong khi Israel đầu tư hàng tỷ đô la vào quân sự và công nghệ, Lebanon không có khả năng tái thiết sau mỗi cuộc xung đột. Hỗ trợ quốc tế gần như đóng băng do tình trạng bất ổn chính trị và sự can thiệp của Iran. Tình trạng này tạo ra một vòng luẩn quẩn: xung đột gây thiệt hại kinh tế, khủng hoảng kinh tế làm suy yếu nhà nước, và nhà nước yếu là mảnh đất màu mỡ cho các lực lượng phi nhà nước như Hezbollah phát triển.
Các nhóm lợi ích và áp lực chính trị trong nước Israel
Không thể hiểu được động thái này của Israel nếu không nhìn vào chính trường nội bộ của họ. Chính phủ liên minh hiện tại của Israel là một trong những chính phủ cực hữu nhất trong lịch sử nước này, với các bộ trưởng như Bezalel Smotrich (Bộ trưởng Tài chính) và Itamar Ben-Gvir (Bộ trưởng An ninh Quốc gia) đang đẩy mạnh chương trình nghị sự về chủ nghĩa phục quốc Do Thái và bành trướng lãnh thổ.
Theo các cuộc thăm dò gần đây, tỷ lệ ủng hộ cho một cuộc tấn công quân sự vào Hezbollah đã tăng lên sau các vụ tấn công bằng rocket từ Lebanon nhằm vào miền Bắc Israel. Chính phủ Israel, dưới áp lực từ các cộng đồng bị ảnh hưởng, đang bị cuốn vào một cuộc chạy đua leo thang với Hezbollah — một cuộc đua mà không bên nào muốn nhưng cũng không bên nào dám dừng lại.
Phản ứng của các bên liên quan khác
Iran, nhà tài trợ chính của Hezbollah, đang rơi vào tình thế khó khăn. Cuộc chiến tại Syria và các biện pháp trừng phạt kinh tế đã khiến Iran kiệt sức. Tehran không muốn một cuộc chiến tranh toàn diện với Israel vào lúc này, nhưng không thể đứng nhìn Hezbollah bị suy yếu mà không có phản ứng.
Liên Hợp Quốc và các tổ chức quốc tế khác cũng rơi vào bế tắc. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã không thể thông qua bất kỳ nghị quyết nào liên quan đến Israel-Lebanon trong những năm gần đây do sự phủ quyết của Mỹ. Điều này làm giảm đáng kể vai trò của các cơ chế đa phương trong việc giải quyết xung đột tại khu vực.
Các quan sát viên quốc tế cho rằng, chính sự bất lực này chính là lý do khiến Israel ngày càng tự tin hành động đơn phương. Khi không có "cây gậy" nào đủ mạnh để răn đe Israel, họ sẽ tiếp tục làm những gì họ cho là cần thiết mà không quan tâm đến phản ứng của quốc tế.
Nhìn về tương lai: Con đường nào cho hòa bình?
Với tất cả những phân tích trên, có thể thấy rõ: sự kiện này không chỉ đơn thuần là một vụ phá dỡ công trình, mà là dấu hiệu của một bước ngoặt lớn hơn trong cục diện Trung Đông.
Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo? Có ba kịch bản có thể xảy ra:
Kịch bản 1: Leo thang có kiểm soát — Cả hai bên tiếp tục các cuộc tấn công nhỏ lẻ nhưng có giới hạn, duy trì trạng thái "vừa đánh vừa đàm phán" trên thực tế. Đây là kịch bản có xác suất xảy ra cao nhất, nhưng rủi ro lớn nhất nằm ở việc kiểm soát không được tốt.
Kịch bản 2: Chiến tranh toàn diện — Một sai lầm tính toán của một trong hai bên dẫn đến cuộc chiến tranh toàn diện, gây thiệt hại nặng nề cho cả hai quốc gia. Khả năng xảy ra khoảng 20-25%, đặc biệt nếu Hezbollah sử dụng kho vũ khí chính xác tầm xa của mình.
Kịch bản 3: Đàm phán ngầm — Cả hai bên nhận ra rằng không thể giải quyết bằng vũ lực và chuyển sang đàm phán thông qua các trung gian như Qatar hoặc Ai Cập. Đây là kịch bản có lợi nhất cho tất cả các bên, nhưng khó nhất để thực hiện.
Ông Ali Ajami, một nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Beirut, nhận định: "Cả Israel và Hezbollah đều đang ở trong thế khó. Họ không muốn chiến tranh nhưng cũng không thể tỏ ra yếu đuối trước đối thủ. Kịch bản tồi tệ nhất là một cuộc chiến tranh không ai thực sự muốn nhưng cả hai đều bị đẩy vào."
Bài học cho những ai khác đang quan sát
Sự kiện này không chỉ mang ý nghĩa với Trung Đông — nó còn là một lời cảnh báo cho toàn thế giới. Trong một thời đại mà các quy tắc quốc tế ngày càng bị xói mòn, những hành động đơn phương của các quốc gia có thể tạo ra những hậu quả khôn lường.
Hãy nhìn vào cách mà cộng đồng quốc tế phản ứng (hoặc không phản ứng) với hành động của Israel. Điều này đang gửi một tín hiệu rõ ràng rằng: nếu bạn có đủ sức mạnh, bạn có thể làm mọi thứ mình muốn mà không phải chịu trách nhiệm. Đây là một tiền lệ cực kỳ nguy hiểm, không chỉ cho Trung Đông mà cho toàn bộ trật tự quốc tế.
Vậy, câu hỏi đặt ra là: Liệu cộng đồng quốc tế có thể đứng nhìn một quốc gia tiếp tục vi phạm luật pháp quốc tế mà không có bất kỳ hậu quả nào? Hay chúng ta đang chứng kiến sự sụp đổ của toàn bộ kiến trúc an ninh quốc tế được xây dựng sau Thế chiến II?
Chúng ta không thể trả lời câu hỏi này ngay bây giờ. Nhưng một điều chắc chắn: nếu không có những hành động cụ thể và quyết đoán từ cộng đồng quốc tế, chúng ta sẽ tiếp tục chứng kiến những kịch bản tương tự xảy ra ở nhiều nơi khác trên thế giới — từ Đông Âu đến Biển Đông, và từ Biển Đỏ đến bán đảo Triều Tiên. Trong thế giới đó, không một quốc gia nào thực sự an toàn.